Hoewel hij onverminderd populair blijft, ligt de IQ-test al enige tijd onder vuur. De kritiek richt zich niet zozeer op de test zelf, maar vooral op bedrijven en instellingen die de uitkomsten te strak en simplistisch interpreteren.
Wetenschappers aan de Universiteit van Stirling menen dat effectief gebruik van ons korte-termijn of werkgeheugen ook een goede indicatie van intelligentie en taakgeschiktheid is. Dat is goed nieuws, want geheugenvaardigheden zijn veel makkelijker te testen dan de vele facetten van intelligentie.
Hoewel er nog veel onderzoek moet plaatsvinden, vind ik deze benadering goed nieuws. Hoge intelligentie vaak wordt vaak beschouwd als een onveranderlijke 'gave' die je wel of niet hebt. Geheugentechniek daarentegen kun je oefenen en aanmerkelijk verbeteren. Als geheugentrainer durf ik te dromen dat mijn leerlingen niet alleen effectiever gaan denken maar letterlijk slimmer worden...
Wist je dat je makkelijk kan zien of iemand echt blij is of maar doet alsof? Een geveinsde glimlach gebruikt andere spieren dan een echte glimlach. Dit komt omdat de nepglimach (een bewuste actie) wordt geactiveerd door een andere deel van de hersenen dan de oprechte glimlach (een spontane reactie). De spier die de mondhoeken omhoog trekt, de zygomaticus major, is in beide gevallen actief maar bij een echte glimlach worden er nog meer spieren betrokken.
De Franse neuroloog Guillaume Duchenne ontdekte in de 19de eeuw dat bij een echte glimlach ook de ogen samentrekken en de wangen omhoog komen; deze beweging van de spiergroep orbicularis oculiblijft achterwege bij een nepglimlach. Sinds deze ontdekking noemen we een echte glimlach, waarbij de vreugde ook rond de ogen is te zien, een 'Duchenne-glimlach'.
Ik vind het lastig om op afstand de subtiele bewegingen van de oogspieren te zien. Mijn ervaring is dat de wenkbrauwen een goede indicatie zijn van een Duchenne-glimlach: de samentrekking van de orbicularis oculi trekt bij de meeste mensen ook de buitenste punten van hun wenkbrauwen omlaag. Dit is tijdens een gesprek makkelijk te herkennen.
Hieronder zie je een mooi voorbeeld van een onoprechte glimlach. Steve Ballmer, de CEO van Microsoft, reageert op de aankondiging van zijn rivaal Apple dat ze een telefoon gaan uitbrengen (het filmpje is alweer een paar jaar oud):
In het bovenstaande fragment is nog een indicatie van onoprechtheid: de snelheid waarmee de lach op het gezicht getoverd wordt. Onbewuste uitingen van emoties komen namelijk altijd iets trager op het gezicht dan geacteerde emoties. Hoewel dit geen wet van meden en perzen is, kan een flitsende, snel opkomende glimlach een signaal van onoprechtheid zijn.
Als je wilt testen hoe goed jij bent in het herkennen van echte en gemaakte vreugde, kan je een test doen op de website van de BBC.
Vandaag is het 29 jaar geleden dat de Utrechtse 'paragnost' Gerard Croiset overleed. Hoewel deze helderziende kruideniershulp een prominente plaats heeft in de top 20 van 'Kwakzalvers in de 20ste eeuw', heb ik toch een zwak voor zijn theatrale stijl.
Croiset werd befaamd met de stoelenproef, waarin hij van tevoren precies wist te beschrijven wat voor willekeurige vreemdeling op een bepaalde stoel zou gaan zitten. Met deze proef wist hij veel journalisten en notablen te overtuigen van zijn gave. Zelfs de Rijksuniversiteit Utrecht was overdonderd door zijn demonstratie en installeerde prompt een leerstoel parapsychologie!
De stoelenproef is onder mentalisten nog steeds een geliefde demonstratie en ik heb zelf ook een psychologische versie in mijn programma. Ook al verwerp ik Croisets zijn minder frisse praktijken als 'magnetiseur', als inwoner van Utrecht wil toch even stilstaan bij deze opvallende stadsgenoot.
Een interessante casus voor het lezen van lichaamstaal: presentator Albert Verlinde krijgt te horen dat twee BNN-reporters hem stiekem hebben afgeluisterd. Terwijl de camera loopt, blijft Albert rustig en sportief: hij is tenslotte een professional met jarenlange ervaring op het gebied van live-televisie.
Toch 'lekt' de ingehouden afkeuring naar buiten, via gezichtsuitdrukkingen en lichaamstaal. Omdat hij zijn emoties onderdrukt is de lekkage slechts kortstondig, vaak niet meer dan een micro-expressie. Bekijk het onderstaande filmpje en probeer de signalen te herkennen:
Op tijdstip 00:07 zie je een veelbetekende maar vluchtige micro-expressie: Alberts rechtermondhoek krult omhoog om de tanden te ontbloten. Volgens de theorie van Ekman een teken van diepe afkeer. Normaal gesproken zie je deze uitdrukking over de hele breedte van de mond (voorbeeld) maar wanneer iemand zich inhoudt, zoals Albert hier, dan onstaat er een 'asymmetrische uitdrukking' waarin slechts de helft van de mond opkrult (voorbeeld.)
Een veelvuldig getoonde emotie is woede. Deze kun je herkennen aan de strakke blik en de gespannen, naar binnengetrokken lippen (overdreven voorbeeld en subtiel voorbeeld). Albert toont deze voornamelijk tijdens het zwijgen (wanneer zijn 'masker' eventjes ontspant), o.a. op 00:13 en, heel duidelijk een paar tellen lang, vanaf 00:24.
Ook interessant is zijn lichaamshouding vanaf 00:26: als Sophie Hildebrand vraagt om zijn begrip, wil hij duidelijk terugdeinzen (een signaal van negativiteit). Omdat hij zichzelf dwingt om 'vriendelijk' naar voren te leunen, blijft het terugdeinzen beperkt tot zijn heupen die naar achteren draaien. Als hij zich een paar tellen later opricht, zie je dat zijn lichaamsgewicht naar achteren leunt: onbewust wil hij afstand nemen tot de bron van zijn ergenis.
Het siert Albert Verlinde dat hij kalm blijft onder moeilijke omstandigheden: een minder professionele en evenwichtige persoonlijkheid had waarschijnlijk het conflict gezocht. In plaats daarvan stak hij zijn energie in een kort geding waarmee hij zijn gelijk haalde.
Bij het grote publiek is Phineas Gage niet zo bekend, maar zijn casus stond aan de wieg van de moderne neurologie. Deze staalarbeider kreeg in 1848 een bizar ongeval tijdens de aanleg van een spoorweg: een puntige stalen paal schoot dwars zijn schedel.
Wonder boven wonder overleefde hij het ongeval en leefde nog 11 jaar. Zijn persoonlijkheid veranderde echter dramatisch: eerst was hij een rustige en beleefde jongeman maar na zijn herstel werd hij druk en begon te vloeken als een zeeman.
Voor het eerst konden wetenschappers een direct verband constateren tussen de werking van onze hersendelen en ons gedrag.
Onlangs dook er een nieuwe portretfoto op van Phineas Gage (hier afgebeeld.) Hierop poseert Gage met de beruchte ijzeren staaf die zijn leven, en de neurowetenschap, ingrijpend veranderde.
Iedereen die wel eens iets heeft moeten schrijven of compeneren kent het fenomeen writer's block: teveel nadenken remt je creativiteit. Onderzoek aan de universiteit van Londen heeft ons nieuw inzicht gegeven in de neurologische oorzaak van writer's block: een tekort aan alfagolven in het brein.
Hard nadenken over een probleem is op een breinscan zichtbaar in de vorm van gammagolven. De onderzoekers hebben ontdekt dat als je iemand een probleem laat oplossen, en je geeft ze een hint op een moment van grote gamma-activeit (dus intense concentratie), ze het probleem niet kunnen oplossen. De aanwijzing wordt simpelweg niet geregistreerd door het brein! Iemand die zich mentaal ontspant (waardoor de alfagolven toenemen) staat wel 'open' voor nieuwe informatie en komt zo tot de oplossing. Een dutje, meditatie, afleiding... het zijn allemaal manieren om een 'breinblokkade' van gammagolven te doorbreken.
In het onderwijs is 'brein-gestuurd leren' een hype. De klassieke manier van lesgeven houdt geen rekening met voortschrijdende inzichten over de werking van het menselijk brein. Hoewel de resultaten van de brein-gestuurde methode soms worden overdreven, zijn onderzoeken zoals hierboven nuttig voor trainers, leerkrachten en gesprekssleiders.
Vorige week heb ik in Londen de nieuwe theatervoorstelling van mijn Britse vakbroeder Derren Brown bijgewoond. De show heet 'Enigma' en zit vol verbazingwekkende stunts op het gebied van gedachtenlezen, hypnose en beïnvloeding.
Derren is voor de huidige generatie mentalisten een belangrijke bron van inspiratie. Ook ik was weer onder de indruk van zijn presentatiekunst en techniek. Ondanks zijn wens om ooit op te treden in Duitsland (Derren spreekt vloeiend Duits) staan er voorlopig geen buitenlandse tournees op de agenda. Als je hem aan het werk wilt zien, kan dat voorlopig alleen in Groot-Brittanië.
Na de theatervoorstellingen in Londen, gaan Derren en zijn team verder met een nieuwe televisieproductie 'The Event'. De Britse psychologisch illusionist heeft de ambitie om in deze vierdelige special heel Engeland zijn wil op te leggen.
