Het Geheugenpaleis van Malchat

Geheugentest als alternatief voor IQ-test

2009-08-27T20:02:00.000+02:00

Hoewel hij onverminderd populair blijft, ligt de IQ-test al enige tijd onder vuur. De kritiek richt zich niet zozeer op de test zelf, maar vooral op bedrijven en instellingen die de uitkomsten te strak en simplistisch interpreteren.

Wetenschappers aan de Universiteit van Stirling menen dat effectief gebruik van ons korte-termijn of werkgeheugen ook een goede indicatie van intelligentie en taakgeschiktheid is. Dat is goed nieuws, want geheugenvaardigheden zijn veel makkelijker te testen dan de vele facetten van intelligentie.

Hoewel er nog veel onderzoek moet plaatsvinden, vind ik deze benadering goed nieuws. Hoge intelligentie vaak wordt vaak beschouwd als een onveranderlijke 'gave' die je wel of niet hebt. Geheugentechniek daarentegen kun je oefenen en aanmerkelijk verbeteren. Als geheugentrainer durf ik te dromen dat mijn leerlingen niet alleen effectiever gaan denken maar letterlijk slimmer worden...

Lachen als een boer met kiespijn...

2009-07-26T18:56:00.011+02:00

Wist je dat je makkelijk kan zien of iemand echt blij is of maar doet alsof? Een geveinsde glimlach gebruikt andere spieren dan een echte glimlach. Dit komt omdat de nepglimach (een bewuste actie) wordt geactiveerd door een andere deel van de hersenen dan de oprechte glimlach (een spontane reactie). De spier die de mondhoeken omhoog trekt, de zygomaticus major, is in beide gevallen actief maar bij een echte glimlach worden er nog meer spieren betrokken.

De Franse neuroloog Guillaume Duchenne ontdekte in de 19de eeuw dat bij een echte glimlach ook de ogen samentrekken en de wangen omhoog komen; deze beweging van de spiergroep orbicularis oculi blijft achterwege bij een nepglimlach. Sinds deze ontdekking noemen we een echte glimlach, waarbij de vreugde ook rond de ogen is te zien, een 'Duchenne-glimlach'.

Ik vind het lastig om op afstand de subtiele bewegingen van de oogspieren te zien. Mijn ervaring is dat de wenkbrauwen een goede indicatie zijn van een Duchenne-glimlach: de samentrekking van de orbicularis oculi trekt bij de meeste mensen ook de buitenste punten van hun wenkbrauwen omlaag. Dit is tijdens een gesprek makkelijk te herkennen.

Hieronder zie je een mooi voorbeeld van een onoprechte glimlach. Steve Ballmer, de CEO van Microsoft, reageert op de aankondiging van zijn rivaal Apple dat ze een telefoon gaan uitbrengen (het filmpje is alweer een paar jaar oud):

In het bovenstaande fragment is nog een indicatie van onoprechtheid: de snelheid waarmee de lach op het gezicht getoverd wordt. Onbewuste uitingen van emoties komen namelijk altijd iets trager op het gezicht dan geacteerde emoties. Hoewel dit geen wet van meden en perzen is, kan een flitsende, snel opkomende glimlach een signaal van onoprechtheid zijn.

Als je wilt testen hoe goed jij bent in het herkennen van echte en gemaakte vreugde, kan je een test doen op de website van de BBC.

Gerard Croiset

2009-07-21T00:49:00.000+02:00

Vandaag is het 29 jaar geleden dat de Utrechtse 'paragnost' Gerard Croiset overleed. Hoewel deze helderziende kruideniershulp een prominente plaats heeft in de top 20 van 'Kwakzalvers in de 20ste eeuw', heb ik toch een zwak voor zijn theatrale stijl.

Croiset werd befaamd met de stoelenproef, waarin hij van tevoren precies wist te beschrijven wat voor willekeurige vreemdeling op een bepaalde stoel zou gaan zitten. Met deze proef wist hij veel journalisten en notablen te overtuigen van zijn gave. Zelfs de Rijksuniversiteit Utrecht was overdonderd door zijn demonstratie en installeerde prompt een leerstoel parapsychologie!

De stoelenproef is onder mentalisten nog steeds een geliefde demonstratie en ik heb zelf ook een psychologische versie in mijn programma. Ook al verwerp ik Croisets zijn minder frisse praktijken als 'magnetiseur', als inwoner van Utrecht wil toch even stilstaan bij deze opvallende stadsgenoot.

De ingehouden woede van Albert Verlinde

2009-07-19T15:06:00.006+02:00

Een interessante casus voor het lezen van lichaamstaal: presentator Albert Verlinde krijgt te horen dat twee BNN-reporters hem stiekem hebben afgeluisterd. Terwijl de camera loopt, blijft Albert rustig en sportief: hij is tenslotte een professional met jarenlange ervaring op het gebied van live-televisie.

Toch 'lekt' de ingehouden afkeuring naar buiten, via gezichtsuitdrukkingen en lichaamstaal. Omdat hij zijn emoties onderdrukt is de lekkage slechts kortstondig, vaak niet meer dan een micro-expressie. Bekijk het onderstaande filmpje en probeer de signalen te herkennen:

Op tijdstip 00:07 zie je een veelbetekende maar vluchtige micro-expressie: Alberts rechtermondhoek krult omhoog om de tanden te ontbloten. Volgens de theorie van Ekman een teken van diepe afkeer. Normaal gesproken zie je deze uitdrukking over de hele breedte van de mond (voorbeeld) maar wanneer iemand zich inhoudt, zoals Albert hier, dan onstaat er een 'asymmetrische uitdrukking' waarin slechts de helft van de mond opkrult (voorbeeld.)

Een veelvuldig getoonde emotie is woede. Deze kun je herkennen aan de strakke blik en de gespannen, naar binnengetrokken lippen (overdreven voorbeeld en subtiel voorbeeld). Albert toont deze voornamelijk tijdens het zwijgen (wanneer zijn 'masker' eventjes ontspant), o.a. op 00:13 en, heel duidelijk een paar tellen lang, vanaf 00:24.

Ook interessant is zijn lichaamshouding vanaf 00:26: als Sophie Hildebrand vraagt om zijn begrip, wil hij duidelijk terugdeinzen (een signaal van negativiteit). Omdat hij zichzelf dwingt om 'vriendelijk' naar voren te leunen, blijft het terugdeinzen beperkt tot zijn heupen die naar achteren draaien. Als hij zich een paar tellen later opricht, zie je dat zijn lichaamsgewicht naar achteren leunt: onbewust wil hij afstand nemen tot de bron van zijn ergenis.

Het siert Albert Verlinde dat hij kalm blijft onder moeilijke omstandigheden: een minder professionele en evenwichtige persoonlijkheid had waarschijnlijk het conflict gezocht. In plaats daarvan stak hij zijn energie in een kort geding waarmee hij zijn gelijk haalde.

Nieuw portret van de man met het doorboorde brein

2009-07-19T14:38:00.005+02:00

Bij het grote publiek is Phineas Gage niet zo bekend, maar zijn casus stond aan de wieg van de moderne neurologie. Deze staalarbeider kreeg in 1848 een bizar ongeval tijdens de aanleg van een spoorweg: een puntige stalen paal schoot dwars zijn schedel.

Wonder boven wonder overleefde hij het ongeval en leefde nog 11 jaar. Zijn persoonlijkheid veranderde echter dramatisch: eerst was hij een rustige en beleefde jongeman maar na zijn herstel werd hij druk en begon te vloeken als een zeeman.

Voor het eerst konden wetenschappers een direct verband constateren tussen de werking van onze hersendelen en ons gedrag.

Onlangs dook er een nieuwe portretfoto op van Phineas Gage (hier afgebeeld.) Hierop poseert Gage met de beruchte ijzeren staaf die zijn leven, en de neurowetenschap, ingrijpend veranderde.

Ontspan je brein voor inspratie

2009-07-11T17:36:00.007+02:00

Iedereen die wel eens iets heeft moeten schrijven of compeneren kent het fenomeen writer's block: teveel nadenken remt je creativiteit. Onderzoek aan de universiteit van Londen heeft ons nieuw inzicht gegeven in de neurologische oorzaak van writer's block: een tekort aan alfagolven in het brein.

Hard nadenken over een probleem is op een breinscan zichtbaar in de vorm van gammagolven. De onderzoekers hebben ontdekt dat als je iemand een probleem laat oplossen, en je geeft ze een hint op een moment van grote gamma-activeit (dus intense concentratie), ze het probleem niet kunnen oplossen. De aanwijzing wordt simpelweg niet geregistreerd door het brein! Iemand die zich mentaal ontspant (waardoor de alfagolven toenemen) staat wel 'open' voor nieuwe informatie en komt zo tot de oplossing. Een dutje, meditatie, afleiding... het zijn allemaal manieren om een 'breinblokkade' van gammagolven te doorbreken.

In het onderwijs is 'brein-gestuurd leren' een hype. De klassieke manier van lesgeven houdt geen rekening met voortschrijdende inzichten over de werking van het menselijk brein. Hoewel de resultaten van de brein-gestuurde methode soms worden overdreven, zijn onderzoeken zoals hierboven nuttig voor trainers, leerkrachten en gesprekssleiders.

Derren Brown: Het raadsel van Groot-Brittanië

2009-07-10T11:33:00.008+02:00

Vorige week heb ik in Londen de nieuwe theatervoorstelling van mijn Britse vakbroeder Derren Brown bijgewoond. De show heet 'Enigma' en zit vol verbazingwekkende stunts op het gebied van gedachtenlezen, hypnose en beïnvloeding.

Derren is voor de huidige generatie mentalisten een belangrijke bron van inspiratie. Ook ik was weer onder de indruk van zijn presentatiekunst en techniek. Ondanks zijn wens om ooit op te treden in Duitsland (Derren spreekt vloeiend Duits) staan er voorlopig geen buitenlandse tournees op de agenda. Als je hem aan het werk wilt zien, kan dat voorlopig alleen in Groot-Brittanië.

Na de theatervoorstellingen in Londen, gaan Derren en zijn team verder met een nieuwe televisieproductie 'The Event'. De Britse psychologisch illusionist heeft de ambitie om in deze vierdelige special heel Engeland zijn wil op te leggen.

Heb je een verzoek? Praat in het rechteroor!

2009-07-10T10:28:00.007+02:00

Neurowetenschappers noemen het lateraliteit: het idee dat onze twee hersenhelften verschillende specialisaties hebben. Zo is onze rechter hersenhelft vooral actief bij gevoelskwesties en activeren we onze linker hersenhelft als we logisch redeneren.

Onderzoek naar de wisselwerking tussen lateraliteit en ons gedrag leidt soms to verrassende resultaten.

Zo hebben twee onderzoekers van de D'Annunzio Universiteit in Italië ontdekt dat we postiever reageren op verzoeken in ons rechteroor dan verzoeken in ons linkeroor.

Ze hebben dit onderzocht in een rumoerige nachtclub. Om zich verstaanbaar te maken, moesten de onderzoekers direct in het oor van hun proefpersonen praten. Het simpele verzoek om een sigaret werd aanmerkelijk vaker gehonoreerd als het werd geroepen in het rechteroor dan in het linkeroor.

De onderzoekers vermoeden dat onze rechter hersenhelft gespecialiseerd is in social gedrag terwijl onze linker hersenhelft zich bezig houdt met vermijdend gedrag. Ik dacht zelf meteen aan het gebruik van onze telefoons: zouden we toeschietelijker zijn als we het toestel aan ons rechteroor hebben dan als we luisteren met ons linkeroor? Dit biedt mogelijkheden voor telefonische beïnvloeding...

Dropfabrikant toont niet langer beelden van goochelaar Larette

2009-07-10T06:28:00.001+02:00

Dropfabriant Van Slooten werd het mikpunt van een storm in glas water toen bleek dat in hun reclamespotje voor Oldtimers drop archiefbeelden werden gebruikt van de vooroorlogse goochelaar Larette (de artiestennaam van Cornelis Hauer.)

Kennelijk namen collega's van Larette aanstoot aan het gebruik van deze beelden. De Joodse goochelaar kwam namelijk tragisch aan zijn einde tijdens de Nazi-bezetting van Amsterdam: toen twee geüniformeerde Duitsers aan de deur van zijn goochelstudio kwamen, sloot hij zich op in een achterkamertje en pleegde zelfmoord. Het is nog steeds niet duidelijk of het ging om een razzia of simpelweg een bezoek van twee Duitse goochelfans.

Het bovenstaande incident was kennelijk voor een collega zo pijnlijk dat hij verbolgen naar de pers stapte toen het reclamespotje op de buis kwam. Ondertussen heeft de dropfabrikant toegezegd de beelden niet meer te gebruiken en de ophef te betreuren.

Persoonlijk had ik liever gezien dat de archiefbeelden in de publiciteit waren gebleven. Want Larette was niet zo maar een goochelaar, maar een man die de basis heeft gelegd voor de hedendaagse goochelkunst in Nederland. Hij mocht zichzelf 'Hofkunstenaar' noemen, want hij genoot de steun van het Koninklijke Huis. Samen met Henk Vermeijden gaf hij het eerste Nederlandse vakblad voor goochelaars uit: 'De Toverlantaarn'.

Ik vind dat we trots moeten zijn op het pionierswerk van Larette. De echte schande is niet dat een dropfabrikant beelden gebruikt van deze goochelvakman maar dat we kennelijk zijn nagedachtenis willen reduceren tot één trieste beslissing in een achterkamertje. Laat hem toch in zijn volle glorie in elk sterblok zien!

Een goochelaar heeft steeds een “toer”om te leven,
Brengt vreugd en ontspanning voor groot en voor klein
’t Is d’ aard van de mensen, omdat deze wereld
Van oudsher zo dolgraag bedrogen wil zijn !
Uit: "Larrete, een Goochelaar" van dichter Clinge (1948)

Het Meisje met de Röntgen-ogen

2009-07-09T17:51:00.010+02:00

Als je mijn live act hebt gezien, ken je mijn bewondering voor de Pakistaanse mentalist Kuda Bux, de legendarische 'Man met de Röntgen-ogen'. Met afgeplakte ogen en een blinddoek op, kon Kuda schieten als scherpschutter en voorwerpen beschrijven die boven zijn hoofd werden gehouden. Kuda heeft het tijdelijke met het eeuwige verwisseld en met hem zijn ook de geheimen van zijn blinddoek-act gestorven.

In Rusland is een hype onstaan rondom een jongedame genaamd Natasha Demkina. Zij beweert te beschikken over een "tweede gezichtsvermogen" waarmee ze door objecten heen kan kijken. Maar waar Kuda zich beperkte tot amusement en verwondering, begeeft Natasha zich op het terrein van de gezondheidszorg. Zij kijkt 'binnenin' de lichamen van haar patienten en stelt zo diagnoses over hun klachten. Haar volgelingen loven de precisie van haar diagnoses, maar wetenschappers zijn uitermate kritisch.

Het fenomeen roept vergelijkingen op met 'Slimme Hans', een Duits paard dat begin 20ste eeuw rekensommen kon oplossen door de uitkomst met zijn hoef op de grond te stampen. Uitvoerig onderzoek wees uit dat Hans niet daadwerkelijk kon rekenen, maar dat hij erg gevoelig was voor de signalen van de mensen om hem heen. Hoe dichter hij bij het juiste aantal stampen kwam, hoe enthousaister het baasje van Hans en het publiek werden. Het paard pikte dit feilloos op en paste zijn respons hierop aan.

Het 'Slimme Hans-effect' is de basis voor cold reading, een psychologisch proces waarmee vermeende helderzienden bewust of onbewust hun antwoorden aanpassen aan de reacties van de mensen die ze 'lezen'.

Meer competitie leidt tot minder motivatie

2009-06-27T10:26:00.006+02:00

Een beetje competitie is goed voor onze prestaties... met de hete adem van onze rivalen in de nek, doen we beter ons best. Maar dit effect is niet oneindig: onderzoek op de Universiteiten van Haifa en Michigan heeft aangetoond dat teveel rivaliteit juist leidt tot minder motivatie.

De onderzoekers spreken van het 'N-effect': hoe meer mensen mee doen aan een competitieve test, hoe slechter de gemiddelde resultaten zijn.

Hoe werk het N-effect in de praktijk? Stel je voor dat Linda een examen moet doen in een klas van 10 studenten. Ze kijkt om zich heen en besluit dat ze een reële kans heeft om als beste van de kleine klas te eindigen. De examinator deelt de papieren uit en Linda gaat vol vuur aan de slag.

Leo komt ook examen doen, maar in een veel grotere klas. In zijn examenlokaal zitten 100 leerlingen bij elkaar. Leo kijkt rond en moet even slikken: hij kan zijn eigen vermogens niet goed afwegen tegen deze menigte. Hij negeert daarom de andere leerlingen en begint aan het examen.

Waarom wordt Linda wel gemotiveerd door haar rivalen maar Leo niet? Het antwoord is 'ratio bias'. Dit is een klassieke psychologische valkuil: hoe groter de getallen, hoe moeilijker we een realistische inschatting van onze kansen maken. Een bekend voorbeeld van ratio bias: heb je meer kans om 1 rode jellybean uit een zak met 10 verschillende kleuren te halen, of heb je meer kans om 10 rode jellybeans uit een zak met 100 verschillende kleuren te halen? Wiskundig gezien heb je evenveel kans in beide voorbeelden. Maar je gevoel zegt iets anders. Ratio bias is ook een reden waarom loterijen het zo goed blijven doen.

Het bovenstaande onderzoek bewijst dat ratio bias ook een rol speelt in groepsdynamiek. Leo's kansen om zijn examen goed te maken, worden niet beïnvloed door de hoeveelheid examenkandidaten om hem heen. Toch voelt het wel zo en dat drukt op zijn motivatie.

Het is interessant om te filosoferen wat voor impact dit heeft op sollicitatierondes, verkoopgesprekken en productiviteit.

Van blozen ga je blozen

2009-06-26T16:46:00.004+02:00

Corine van Dijk heeft op de Universiteit van Groningen een onderzoek gedaan naar de psychologie van het blozen. Als lezer van lichaamstaal heb ik natuurlijk grote belangstelling voor het fenomeen blozen: niet alle non-verbale signalen zijn zo duidelijk als rode vlekken in het gezicht of de nek!

Een interessante uitkomst van het onderzoek is dat slechts de gedachte dat je bloost, zorgt dat je gaat blozen. Je kunt mensen letterlijk een blos aanpraten. Hoe bezorgder je bent dat je gaat blozen, hoe harder het bloed naar je gezicht stroomt. Met name mensen die zich zorgen maken over hun blos zijn vatbaar voor deze suggestie.

Ik realiseerde me niet dat sommige mensen blozen als hinderlijk ervaren en dat je cursussen kan volgen om er vanaf te komen. De aangetoonde wisselwerking tussen suggestie en bloosgedrag kan de therapie effectiever maken.

Zijn rijke mensen vaker onbewust asociaal?

2009-06-20T10:03:00.006+02:00

Op dit moment voert de overheid campagne tegen onbewust asociaal gedrag in Nederland. Burgers moeten zich bewust worden van de dagelijkse onbeleefdheden waar zij zich schuldig aan maken. Jammer genoeg kan ik geen gedegen onderzoeken vinden die aanleiding geven voor deze campagne; er is wel een enquête gehouden onder 1.000 deelnemers waaruit zou blijken dat de meerderheid wel eens onbewust asociaal is, maar ik mis wetenschappelijke inzichten vanuit de psychologie en sociologie. Zijn Nederlanders daadwerkelijker asocialer geworden of ergeren we ons sneller aan onze medemens? Is de maatschappij echt aan het verharden? Heeft de vergrijzing of multiculturele samenleving een effect op onze tolerantie? Allemaal vragen waar de campagne niet op in gaat.

Wel moet ik denken aan een recent onderzoek van de Berkeley Universiteit in Californië dat een verband legt tussen een asociale houding en economische status. Plat gezegd: rijke mensen zijn vaker onbeleefd.

De onderzoekers bestudeerden de lichaamstaal van studenten die 60 seconden met elkaar in een ruimte waren opgesloten. De studenten met een hogere sociaal-economische achtergrond namen niet de moeite om contact te leggen met de andere deelnemer en toonden ongedurig en egocentrisch gedrag. Deelnemers uit een minder welgesteld milieu namen juist de moeite om de ander te leren kennen en de tijd gezellig samen door te brengen.

Dit kan je verklaren vanuit de evolutionaire psychologie, als een uiting van onze dierlijke instincten: het asociale gedrag van de beter-bedeelden is een signaal dat ze niemand nodig hebben en dus boven de 'kudde' staan. Minder-bedeelden proberen juist sympathie te winnen omdat ze anderen nodig hebben om te 'overleven'.

In het bedrijfsleven is het geen geheim dat succes een zekere mate van meedogenloosheid vereist. Charme en bescheidenheid zijn geen kwaliteiten die je naar de top brengen: arrogantie, zelfverzekerheid en autoritair gedrag worden beloond in onze maatschappij.

Misschien is ons onbewust asociaal gedrag een gevolg van de welvaart in Nederland: we hebben het jarenlang zo goed gehad, dat we ons masaal zijn gaan opstellen als baasjes die aan iedereen eisen stellen, behalve zichzelf.

Handen wassen en het Hawthorne-Effect

2009-06-19T13:29:00.010+02:00

Iedereen in de gezondheidszorg weet dat handenwassen een essentiële handeling is om infecties en zelfs sterfte te voorkomen (de overgrote meederheid van alle ziekenhuisinfecties wordt via de handen overgedragen.)

Maar desondanks wordt deze levensreddende handeling regelmatig vergeten. De oorzaak is waarschijnlijk de routine - de handeling moet zo vaak op een dag worden uitgevoerd, dat het brein er niet meer bewust mee bezig is. En dan weet de verpleegkundige plotseling niet meer zeker of hij wel of niet zijn handen heeft gewassen. Psycholoog Gary Marcus beschrijft in zijn boek Kluge (een aanrader!) hoe ons rationele gedrag vaak wordt overstemd door onze onbewuste patronen.

Het Amerikaanse bedrijf HyGreen denkt een oplossing te hebben voor dit probleem: een sensor die, via een lichtje op de id-kaart van de verpleegkundige, aangeeft of de handen gewassen zijn. Dit lijkt op het eerste gezicht een schijnoplossing: als de verpleegkundige een cruciale handeling als handenwassen al vergeet, waarom zou hij dan wel het lampje op zijn uniform controleren?

Maar de makers rekenen op een (controversieel) verschijnsel uit de gedragswetenschap: het Hawthorne-effect. Simpel gezegd: als iemand weet dat zijn gedrag geobserveerd of gemeten wordt, dan verbetert hij automatisch zijn gedrag.

De studie die het Hawthorne-effect heeft aangetoond ligt onder vuur, maar het blijft een populaire theorie in de organisatiepsychologie. Wat ik interessant vind aan de benadering van HyGreen is de combinatie van high-tech met een klassiek psychologisch principe. Ik ben benieuwd of de aanpak ook daadwerkelijk leidt tot betere hygiëne in de ziekenhuizen die het systeem invoeren.

Time Magazine: Paul Ekman één van de meest invloedrijke personen ter wereld

2009-06-19T12:09:00.007+02:00

Vorige maand heeft het Amerikaanse actualiteitenblad Time Magazine psycholoog Paul Ekman uitgeroepen tot een van de 100 meest invloedrijke personen ter wereld.

Deze bescheiden man van 75 jaar heeft baanbrekende inzichten ontwikkeld over gezichtsuitdrukkingen en gebaren. Wie zich hedentendag bezig houdt met lichaamstaal en leugenherkenning kan eigenlijk niet om Ekmans werk heen. Ik kijk altijd reikhalzend uit naar nieuwe publicaties van de Ekman Group.

De meeste aandacht gaat natuurlijk naar zijn werk voor politie- en inlichtingendiensten. Maar zijn invloed gaat veel verder dan dat. Animators van tekenfilms zoals Shrek en Wall-E maken gebruik van zijn inzichten om hun figuren levensechter te maken. En mensen met ernstige taalstoornissen zoals afasie kunnen weer communiceren dankzij Ekmans verklaring van gezichtsuitdrukkingen.

Ekmans research zal ook toekomstige generaties wetenschappers inspireren.

Hoe fanatisme het denkvermogen beschadigt

2009-06-19T10:00:00.005+02:00

Op de TED-bijeenkomst van 2009 hield Diane Benscoter een emotioneel betoog over de invloed van religieus fanatisme op het menselijk brein. Zo legt ze een verband met de theorie van memetische ideeën. Diane is een een voormalig lid van de Verenigingskerk (de zgn. 'Moonies', een cultus die Sun Myung Moon aanbidt) en spreekt uit eigen evaring.

Dit is geen prettig onderwerp. De beelden en beschrijvingen in het onderstaande fragment zijn schokkend. Maar iedereen die zich bezig houdt met psychologische en sociale beïnvloeding moet beseffen hoe deze technieken kunnen worden misbruikt door extremisten en populisten.

Kunst van Savanten

2009-06-13T10:00:00.003+02:00

Op de website van New Scientist staat een galerij van kunstwerken die door savanten zijn gemaakt. Savanten zijn mensen die ondanks een mentale handicap in het bezit zijn van een uitzonderlijke talent. Sinds de film Rain Man wordt savantisme vooral geassocieerd met autisme, maar deze combinatie is niet vanzelfsprekend.

Het artikel gebruikt de kunstwerken om de unieke denkwijze van de savant te illustreren. De meest bekende kunstzinnige savanten zijn Stephen Wiltshire en Jessica Park. Het is een fascinerend kijkje in wat autisme-onderzoeker Francesca Happé 'de schitterende uitzonderlijkheid van de autistische geest' noemt.

Psychologische verhoortechnieken effectiever dan marteling?

2009-05-31T12:22:00.007+02:00

In de Verenigde Staten is sinds het aantreden van Obama een felle discussie ontstaan over het gebruik van marteling om terreurverdachten aan het praten te krijgen. Ali Soufan, een voormalig FBI-agent, stelt dat martelen onbetrouwbaar en inefficiënt is. Het kost dagen om iemand te folteren tot hij informatie prijsgeeft en de betrouwbaarheid van dergelijke informatie is in het verleden zeer discutabel gebleken.

Soufan meent dat psychologische verhoortechnieken, op basis van sociale invloed en het kweken van vertrouwen, veel sneller werken. Hij heeft een overtuigende casus om zijn gelijk mee te bewijzen: het verhoor van Abu Jandal, de voormalige lijfwacht van Osama Ben Ladin. Dankzij de bekentenis van Jandal konden zeven van de 11-septemberkapers worden geïdentificeerd. Soufan kreeg deze informatie los met een pak koekjes.

Soufan noemt zijn verhoortechniek 'een mentaal pokerspel'. Het lijkt op het eerste gezicht een passieve, zachte aanpak: de verhoorders houden terdege rekening met de wensen en persoonlijkheid van de verdachte. Maar in werkelijkheid is het geraffineerde manier om zijn psychologische weerstand te verminderen totdat hij de verhoorders in vertrouwen neemt.

Het keerpunt in het verhoor van Jandal was toen hij thee en koekjes geserveerd kreeg: Jandal liet de koekjes staan omdat hij leed aan suikerziekte. Toen de verhoorders bij het volgend gesprek suikervrije koekjes meenamen, werd Jandal gestuurd door het principe van wederkerigheid: hij kreeg onbewust de drang om sympathie met sympathie te beantwoorden.

Uit mijn contacten met politiemedewerkers weet ik dat er steeds aandacht komt voor psychologische verhoortechnieken. Een goede ontwikkeling.

Woorden proeven en vormen horen

2009-05-29T10:06:00.008+02:00

Voor onze waarneming zijn we afhankelijk van onze zintuigen. De meeste van ons ervaren ieder zintuig als afzonderlijke informatiestromen: geuren staan los van geluiden en beeld is gescheiden van gevoel. Er zijn echter mensen met een zeldzame en aangeboren afwijking, synesthesie, die de informatie van hun zintuigen in hun hoofd combineren. Zij kunnen bijvoorbeeld aangeven hoe een woord smaakt of welke kleur bij een bepaalde geur hoort.

Uit recente onderzoeken blijkt dat iedereen wel eens synesthesie ervaart. Op de universiteit van Oxford is aangetoond dat de meeste mensen lage geluiden associeren met grote, ronde vormen. Momenteel loopt er een onderzoek om te kijken naar de relatie tussen de tekst van een restaurantmenu en de smaakbeleving van het gerecht.

Een voorbeeld van synesthesie is het onderstaande plaatje. De twee afgebeelde vormen hebben ieder een eigen naam. Kan jij bepalen welke vorm 'Kiki' heet en welke luistert naar de naam 'Bouba'?

De overgrote meerderheid noemt de oranje ster 'Kiki' en associeert 'Bouba' met de paarse ronde vlek. Hieronder nog een interessante onderzoeksresultaat van de universiteit van Oxford: kleine stipjes associeren we met hoge geluiden, grote stippen met lage geluiden.

Rondom 10: Tussen Waan en Werkelijkheid

2009-05-23T07:00:00.006+02:00

Op zaterdag 23 mei was ik bij de live opnamen van het NCRV-programma 'Rondom 10'. Het onderwerp was de ethiek van paragnosten en gebedsgenezers, ingegeven door de rechtszaak tegen Jomanda.

Ik zat in het publiek en deed niet zelf mee aan de uitzending. Ik was erbij om mijn vriend en collega Owen Darque te steunen tijdens zijn deelname aan de discussie. Hij lichtte minzaam het verschil tussen mentalisme als amusement en als oplichterij toe.

Ook liet hij een mooie demonstratie van onze kunst zien. Klik hier voor de hele uitzending, Owens bijdrage begint op 22 minuten en 25 seconden.

Cees Grimbergen: "Is dit bovennatuurlijk of is dit amusement?"
Owen Darque: "Dit is bovennatuurlijk amusement!"

Drie misverstanden over leugenherkenning

2009-05-22T15:11:00.003+02:00

Ik ontvang de laatste tijd veel vragen over leugenherkenning. Het onderwerp spreekt kennelijk veel mensen aan en de media besteed ook toenemende aandacht aan technieken om misleiding te doorzien.

Ik merk ook dat er te makkelijk over wordt gedacht. Leugenherkenning is niet een kwestie van een paar foefjes leren (bijv. 'iemand die naar links boven kijkt, vertelt een leugen'.)

Je moet anders leren kijken en luisteren naar mensen om je heen. Constant nieuwe observaties toetsen aan je bestaande kennis. Het vereist een hoge mate van alertheid en je bent, zeker in het begin, niet altijd in staat om te observeren en tegelijkertijd een gesprek te voeren.

Hieronder de drie meest hardnekkige misverstanden over leugenherkenning:

"Het is moeilijker om te liegen tegen bekenden dan tegen vreemden."
Vroeger maakten onze ouders ons wijs dat ze konden zien wanneer we logen ("kijk eens diep in mijn ogen...") en omdat we ze geloofden, konden we niet tegen ze liegen. Dit is pure zelfhypnose. Helaas trappen volwassenen hier niet in. Onderzoeken hebben aangetoond dat het juist makkelijker is om te liegen tegen mensen die dicht bij je staan. De vertrouwensband staat toe dat we ontspannen en minder alert zijn tegenover collega's, familieleden, geliefden of vrienden. En juist die ontspannenheid en onoplettendheid maakt het bekenden makkelijk om tegen ons te liegen.

"Leugenaars zijn nerveus en bewegen meer."
Plukken aan het haar, rommelen aan de kleding, knipperen, het vermijden van oogcontact... allemaal uitingen van nerveuze energie en volgens sommigen een betrouwbare indicatie van leugens. Helaas denken gedragswetenschappers hier anders over. Leugenaars gaan juist trager bewegen en hun houding is eerder rigide dan onrustig. Ze kijken niet om zich heen maar zijn gefixeerd op de ontvanger van de leugen... ze willen juist zien of de leugen goed is aangekomen. Dit is ook een reden waarom polygrafen (mechanische leugendetectors) niet betrouwbaar zijn.

"Leugenaars vertonen altijd hetzelfde gedrag."
Veel populair-wetenschappelijke boeken over lichaamstaal spelen in op dit misverstand. Zij brengen leugenherkenning terug tot een paar eenvoudige formules: "gedrag X + gedrag Y = leugen." Er zijn inderdaad gedragingen, zoals micro-expressies en stembuigingen, die belangrijke aanwijzingen zijn van misleiding. Maar geen enkele leugenaar is hetzelfde. Je kan afwijkend gedrag pas constateren als je een basis hebt, een zgn. benchmark of calibratie. En bij ieder nieuw subject moet je weer opnieuw een basis bouwen.

Deze denkfout komt zo vaak voor dat hij zelfs een eigen naam heeft: De Brokaw-fout ('Brokaw hazard') vernoemd naar een Amerikaanse journalist die dacht hij een onfeilbaar systeem voor leugenherkenning had ontwikkeld op basis van één testpersoon.

Leugenherkenning is vooral hard werken en je aandacht erbij houden - laat je niet verblinden door hype en vereenvoudigingen.

Groepsdenken is moeilijk te weerstaan

2009-05-20T09:00:00.000+02:00

Je zit in een vergadering met 10 collega's. De voorzitter heeft zojuist een nieuw idee gelanceerd. Iedereen vindt het geweldig en staat te juichen. Maar je weet, diep in je hart, dat het idee niet gaat werken. Wat doe je..? Zeg je iets? Of ga je mee met de consensus?

Groepsdenken of 'groupthink' is een serieus probleem voor grote en kleine organisaties. Het kan leiden tot lemmingengedrag, een onafwendbare mars naar een slechte uitkomst. Achteraf denk je, 'waarom trok er niemand aan de bel?' Maar dat is het venijnige van groepsdenken: je bent je er vaak niet bewust van.

Niemand is immuun voor groepsdenken: jouw menselijke natuur hecht meer waarde aan je status in de groep dan je persoonlijke mening. We zijn nu eenmaal sociale wezens en daarom zeer gevoelig voor sociale druk.

Er zijn fascinerende psychologische onderzoeken gedaan naar dit fenomeen. Het meest bekend (en berucht) is het experiment van Stanley Milgram, waarin gewone mensen bereid bleken tot weerzinwekkende daden omdat een schimmige autoriteit dat van ze verlangde.

Onlangs is een nieuw onderzoek gepubliceerd over groepsdenken, dit keer vanuit de neurologie. De 222 proefpersonen kregen hersenscans terwijl ze onder druk werden gezet om hun mening over een schoonheidswedstrijd te herzien. De uitkomst is verrassend en tegelijkertijd ontluisterend. Groepsdruk smoort niet alleen ieder tegenstrijdig geluid, je hersenactivteit wijst erop dat je letterlijk anders gaat denken. Als je dus toegeeft aan de groepsdruk dan is dat niet zomaar een leugen om de vrede te bewaren, je gaat zelf automatisch op zoek naar een compromis om de mentale stress te beëindigen.

Onderzoeker Gregory Berns stelt het als volgt: "Onze hersenen zijn zo ontzettend gevoelig voor wat anderen over ons denken, dat ze onze mening aanpassen aan die van de groep."

Ik raad je dus aan om je misnoegen en tegenstrijdige meningen altijd zo snel mogelijk uit te spreken, voordat de groepsdruk vat op je krijgt.

De beste optische illusies van 2009

2009-05-19T09:00:00.002+02:00

De bovenstaande foto's zijn gemaakt door Richard Russell van de Universiteit van Harvard. Het lijken twee verschillende gezichten: een jonge vrouw en een jonge man. In werkelijkheid is het dezelfde persoon.

Het enige verschil is het contrast; de versie met het meest contrast komt 'mannelijk' over en de versie met het minste contrast lijkt 'vrouwelijk'.

Deze afbeelding won de derde prijs in een jaarlijkse wedstrijd voor optische illusies, uitgeschreven door de Vision Sciences Society. De winnaar en de andere inzendingen kun je bekijken op de speciale website van het evenement.

Aantrekkelijke gezichten leiden af

2009-05-17T11:58:00.010+02:00

Dit stukje tekst is moeilijk te lezen. Daar kun je niks aan doen: het hier getoonde gezicht van de lieftallige Doutzen trekt onbewust de aandacht naar zich toe.

Twee onderzoekers van de Universiteit van Hull, Jie Sul en Chang Hong Liu, hebben onderzocht in hoeverre aantrekkelijke gezichten ons afleiden van onze activiteiten.

Zij lieten hun testpersonen een cognitieve test uitvoeren terwijl in hun ooghoeken beelden werden geflitst van aantrekkelijke en onaantrekkelijke gezichten.

'Aantrekkelijk' is natuurlijk betrekkelijk: over het algemeen vinden we gezichten met grote ogen en symmetrische trekken het fijnst om naar te kijken. De afbeeldingen in het onderzoek waren op basis van enquêtes uitgekozen

De testpersonen bleken inderdaad de test slechter te maken als ze beelden zagen van aantrekkelijke gezichten. Hun prestaties gingen qua snelheid en accuratesse achteruit. Het geslacht van de testpersoon en de afbeelding maakte geen verschil. Kennelijk is ons brein zo gespitst op een aantrekkelijk gezicht dat de verwerking hiervan altijd voorrang heeft. (Hmmm, Doutzen...)

Talent onder vuur

2009-05-16T09:59:00.000+02:00

De genialiteit van mensen zoals Mozart of Einstein wordt vaak gezien als 'goddelijke inspiratie', een ongrijpbare vonk die slechts enkelen bij hun geboorte meekrijgen. Toch geniet talent steeds minder aanzien: recente publicaties zetten vraagtekens bij het idee dat bepaalde mensen genetisch en lichamelijk voorbestemd zijn voor grootheid. Studies wijzen uit dat uitmuntende prestaties vooral voortkomen uit oefening, studie en hard werken.

De bekendste aanval op talent is Malcolm Gladwells bestseller Uitblinkers (originele titel: Outliers). Gladwell stelt dat uitblinkers hun prestaties voornamelijk danken aan hun ervaringen en omstandigheden - 'nurture' in plaats van 'nature'.

Gladwell onderbouwt zijn stelling met onderzoeken van o.a. K. Anders Ericsson en Benjamin Bloom. Als je meer wilt weten over deze onderzoeken, dan raad ik aan om het boek The Talent Code van Daniel Coyle te lezen. Ook zeer leerzaam is Talent is Overrated van Geoff Colvin.

Presteren is geen magie. Ons brein is een fantastische, flexibele machine die we kunnen vormen met ons gedrag.

Zoals Coyle zegt: "Het gaat er niet om wie je bent, maar wat je doet."

Lie to Me: Leugenherkenning als amusement

2009-05-14T10:00:00.000+02:00

Een van mijn helden is de Amerikaanse hoogleraar Paul Ekman, een pionier op het gebied van leugenherkenning. Zijn Facial Access Coding System (FACS) is het fundament waarop mijn eigen aanpak van lichaamstaallezing is gebouwd.

Ekmans werk is in academische en politiekringen zeer bekend. Misschien dat hij nu ook doorbreekt bij het grote publiek door zijn adviezen aan de Amerikaanse dramaserie ‘Lie To Me’. Hierin speelt Tim Roth de leugenexpert Cal Lightman die de zijn klanten helpt met het herkennen van misleiding. Het is geen geheim dat Lightmans personage is gebasseerd op het leven en werk van Ekman.

Soms assisteert Lightmans team bij het oplossen van misdrijven, maar ze krijgen ook te maken met bedrijfsspionage, beveiligingsvraagstukken en werkconflicten. Alle technieken die Lightman in de serie gebruikt, zijn realistisch en wetenschappelijk onderbouwd.

Ik ben een grote fan van deze serie, die precies de juiste balans tussen wetenschap en drama weet te vinden. Een klein punt van kritiek is dat de betrouwbaarheid van sommige technieken wordt overdreven. Lightman trekt regelmatig verregaande conclusies op basis van minimale signalen, maar ja: het blijft natuurlijk amusement. Het meest interessant (en soms pijnlijk herkenbaar) vind ik de worstelingen van de leugenexperts om hun vaardigheden te rijmen met hun privélevens. Wat doe je als je weet dat je partner of je kind liegt? Hoe kan je werken voor een leidinggevende die iedere smoes doorziet?

Hoewel de show nog niet is aangekocht door een Nederlandse zender, zal hij ongetwijfeld ook bij ons op de buis verschijnen.

The Great Buck Howard

2009-04-11T14:48:00.011+02:00

In de Verenigde Staten is onlangs een mooie film in premiere gegaan die ik van harte aanbeveel: The Great Buck Howard. Deze film is geregiseerd door Sean McGinly die een half jaar lang de persoonlijk assistent was van de legendarische mentalist The Amazing Kreskin.

Zijn ervaring met de 74-jarige Kreskin vormt de basis voor deze film. John Malkovich vertolkt Buck Howard, een mentalist met een ijzersterke act. Na grote roem in de jaren '70 is hij in de vergetelheid is geraakt, maar hij koestert nog steeds sterallures. We zien zijn tragikomische worsteling met de show-business door de ogen van zijn jonge assistent Troy, gespeeld door Colin Hanks.

Tijdens een weinig glamoureuze tournee door het hartland van de Verenigde Staten leert Troy hoe hij zijn dromen kan verwezenlijken terwijl Buck Howard moet kiezen tussen hernieuwde roem en artistieke compromissen. De kleine problemen die Buck tijdens de voorstellingen moet overwinnen (verkeerde aankondigingen, effecten die bijna misgaan, vrijwilligers die niet snappen wat je vraagt) waren voor mij zeer herkenbaar.

Ik was aangenaam verrast door de manier waarop de film mentalisme in beeld brengt: de getoonde effecten zijn realistisch, indrukwekkend en, net zoals de personages in de film, gaan de makers respectvol om met de geheimen van de kunst. Een unicum in Hollywood.

Het is dan ook geen verrassing dat meestergoochelaar en goochelhistoricus Ricky Jay mee werkte aan de film en zelfs een kleine rol speelt.

Helaas is nog niet bekend wanneer The Great Buck Howard in Nederlandse bioscopen te zien is.

Hersenscan voorspelt vakantiebestemming

2009-04-07T22:55:00.004+02:00

De Israelische psychologe Tali Sharot meent dat ze de keuzes van mensen kan voorspellen met een hersenscan. Ze onderbouwt dit met een onderzoek dat ze heeft uitgevoerd bij University College London.

Haar proefpersonen moesten een lange lijst met vakantiebestemmingen doornemen en een levendige voorstelling maken van iedere afzonderlijke bestemming.

Hun mentale activiteiten werden gemeten met een fMRI scan. De aandacht ging daarbij vooral uit naar het hersendeel dat anticipeert op beloningen: de caudate nucleus. Een sterke activiteit in de caudate nucleus wees op een voorkeur voor de vakantiebestemming waar de proefpersoon zich op dat moment op concentreerde.

Inderdaad bleken de proefpersonen achteraf een voorkeur uit te spreken voor de vakantiebestemming die ook de sterkste reactie liet zien in hun brein toen ze de lijst doornamen.

Sinasappelgeur is goed voor horeca-omzet

2009-04-07T22:28:00.008+02:00

Een interessant bijeffect van het rookverbod in de horeca: de gasten gaan beter ruiken en zijn zich meer bewust van luchtjes in de omgeving. Volgens het bedrijf MoodScent en industrieel ontwerper Dirk-Jan Oudshoorn is dit een kans om de omzet met 20% te verhogen. Het geheim? Een geurmachine.

MoodScent basseert zich op een onderzoek in samenwerking met de Technische Universiteit Delft. Bij tests in Delft, Leiden en Utrecht is aangetoond dat discobezoekers langer dansen onder invloed van sinasappelwalm. Ook beleven ze meer lol aan de avond en geven meer geld uit. Pepermunt schijnt ook een positief effect te hebben op de bereidheid om te dansen maar draagt weer niet bij aan de positieve beleving.

Overigens zie ik een verband met een proef van de Politie Rotterdam-Rijnmond om arrestanten rustig te houden met sinasappellucht. Kennelijk worden we zonnig en blij van deze geur!

Om te voorkomen dat straks alle disco's straks naar sinasappels ruiken, kunnen de geurmachines van MoodScent ook geladen worden met het aroma van o.a. kaneelbroodjes, verse aardbeien en (mijn favoriet) mistig oerwoud.

Maak je vrienden helderziend

2009-04-01T18:27:00.008+02:00

Als je nog op zoek bent naar een leuke (post-)1-aprilgrap, kijk dan eens naar deze pagina van de Britse omroep BBC. Hier kunnen mensen testen of ze helderziend zijn en drie keer achter elkaar raden aan welk paranormaal symbool een Russische paragnost denkt.

Met een beetje hulp van jou zullen ze keer op keer het juiste symbool raden - je mag vervolgens kiezen of je ze in de waan laat of uit de droom helpt.

De uitleg van deze online grap, bedacht en uitgewerkt door het supergrappige Britse goochelduo Barry Jones en Stuart MacCleod, volgt in het onderstaande filmpje.

Zomertijd is ongezond

2009-03-29T12:26:00.004+02:00

Bereid je voor op een week vol sjagerijnige mensen, verkeersongevallen en hartinfarcten! Volgens onderzoeker Domien Beersma van de Universiteit Groningen (officiële titel: chronobioloog) is het vooruitzetten van de klok niet goed voor lichaam en geest.

Dit komt omdat onze biologische klok en de 24-uurs klok steeds meer uit de pas gaan lopen. Volgens Beersma worden vooral avondmensen zoals ik hard getroffen door het gesjoemel met tijdsbesef.

Als je de komende dagen rare dingen in dit blog ziet, dan weet je waar het aan ligt!

De onbewust opgestoken middelvinger

2009-03-29T11:37:00.016+02:00

Ik heb in eerdere berichten geschreven over emotionele lekkage, het principe dat onze emoties altijd zichtbaar zijn op ons gezicht en lichaam zelfs als we dit proberen te verhullen.

Vaak is de lekkage subtiel, kleinschalig en moeilijk te herkennen. Maar soms ligt het er heel dik bovenop, zoals in de foto's hierboven. De opgestoken middelvingers van Donald Rumseld en Barack Obama zijn geen toeval: het is een onbewuste uiting van hun gevoelens over de gesprekspartner.

In zijn boek 'Telling Lies' noemt lichaamstaalexpert Paul Ekman deze onbewuste gebaren gestural slips. Deze slips zijn vaak cultureel bepaald en aangeleerd. Een veel voorkomend voorbeeld is iemand die de onbewuste gewoonte heeft om de schouders op te halen als hij onzeker is. De bewegende schouders zijn dan duidelijk waarneembaar, zelfs als hij zelfverzekerd wil overkomen. In Westerse landen kom je ook regelmatig de onbewust opgestoken middelvinger tegen. Ik moet je wel waarschuwen: als je eenmaal weet dat gestural slips bestaan, zie je ze overal!

Bijvoorbeeld in de Amerikaanse versie van 'Idols', waar jurylid Simon Cowell duidelijk zijn ware gevoelens voor de kandidaat laat blijken:

Een archief van 50.000 gezichtsuitdrukkingen

2009-03-29T09:50:00.007+02:00

Het instituut voor gedragswetenschappen op de Radboud Universiteit werkt aan een bijzonder project: De Radboud Faces Database (RFD).

Dit is een fotoarchief van gezichtsuitdrukkingen. Acteurs ensceneren voor de camera de acht basale menselijke emoties en hun gezicht wordt vanuit vijf hoeken vastgelegd. De basis van het project is het Facial Access Coding System (FACS) waar ik in dit blog vaak over heb geschreven in het kader van leugenherkenning.

Met name het idee om vanuit verschillende invalshoeken te werken is nuttig: bestaande databanken bevatten vaak alleen gezichtsfoto's van voren en opzij. De meest bekende fotoarchieven op dit gebied zijn de JACFEE (Japanese and Caucasian Facial Expressions of Emotion) en de KDEF (Karolinska Directed Emotional Faces). Het is de bedoeling dat de RFD in de toekomst net zo vaak geraadpleegd wordt als deze 'klassiekers'.

Zelfs met een systeem als FACS kun je niet iedere nuance van een gezichtsuitdrukking beschrijven in tekst: beeldmateriaal blijft essentieel voor ons begrip van de wisselwerking tussen emoties en uitdrukkingen.

Happy Harry Houdini Day

2009-03-24T16:52:00.005+01:00

Het is vandaag 'Harry Houdini Dag'. Op 24 maart 1874 werd deze wereldberoemde goochelaar, boeienkoning en acteur geboren als Erich Weiss in Boedapest. Hij was de eerste goochelaar die nieuwe media zoals radio en film wist te bespelen en groeide zo uit tot de bekendste en meest gevierde illusionist allertijden.

Voor het oudste goochelgilde in de Verenigde Staten, The Society of American Magicians, is vandaag de startdatum voor 'Magic Week', een week waarin met name kinderen worden aangemoedigd om zich in deze bijzondere kunstvorm te bekwamen.

Naast Houdini-dag is er nog een bijzondere datum voor fans en volgelingen van de goochelmeester: Halloween 31 oktober. Op deze dag wordt traditiegetrouw een spookachtige séance gehouden om contact te leggen met Houdini in het hiernamaals. De ceremoniemeester van de Houdini séance is altijd een gerespecteerde mentalist of goochelaar die met veel spektakel en dramatiek gepaste eer bewijst aan een weergaloze showman.

Babies kunnen 'rekenen'

2009-03-21T10:48:00.007+01:00

Op de Harvard Universiteit in de Verenigde Staten wordt onderzoek gedaan naar het vermogen van babies om aantallen te herkennen. De verrassende uitkomst is dat kinderen van rond de zes maanden niet alleen begrip hebben van aantallen, maar er zelfs mee kunnen rekenen.

Op de BBC was deze week een fascinerende documentaire te zien waarin het onderzoek werd getoond. Hier vind je het engelstalige fragement.

Commerciële leugendetector valt door de mand

2009-03-19T18:17:00.014+01:00

Het Israëlische bedrijf Nemeysco heeft veel succes met de verkoop van een technologie die op basis van stemanalyse leugens herkent. Het klinkt te mooi om waar te zijn: een computerprogramma analyseert een opname van iemands stem en bepaalt op basis van de gemeten frequenties of er sprake is van misleiding. Onder de klanten van Nemeysco vinden we legers, politie, douanediensten en banken. Een verzekeringsmaatschapij gebruikt de techniek zelfs om valse claims te kunnen herkennen tijdens telefoongesprekken met clienten.

Hoe groot is de kans dat deze technologie een leugen betrapt? Vijftig procent... met andere woorden, de klanten van Nemeysco kunnen net zo goed een muntje opgooien om te bepalen of iemand tegen ze liegt.

Deze maand staat in het vakblad voor forensische taalkunde een onderzoek dat de vloer aanveegt met dit product. De titel van het onderzoek spreekt boekdelen: 'Oplichting in forensische spraakwetenschappen: een ernstig probleem'. Auteurs Anders Eriksson en Francisco Lacerda betogen overtuigend dat er geen wetenschappelijke basis is voor leugenherkenning door middel van spraakfrequenties.

Erger nog, de software die volgens Nemysco is gebasseerd op 'geavanceerde wiskundige modellen' blijkt te bestaan uit ongeveer 800 regels Visual Basic die alleen maar de natuurlijk ruis meten die ontstaat als analoge audio wordt gedigitaliseerd!

Leugenherkenning blijft 'big business' en de klanten zijn liever lui dan moe: in plaats van kostbare opleidingen en rigoreuze kwaliteitsstudies, kopen ze liever magische gadgets. Ik maak me ernstig zorgen over de invloed die deze gadgets hebben op het beoordelingsvermogen van de militairen, politiemedewerkers en bedrijfsonderzoekers die er mee werken. Meer informatie is te vinden op Francisco Lacerda's blog.

Hoe echt zijn denkbeeldige vrienden?

2009-03-19T08:40:00.008+01:00

Ken je mij? Misschien heb je mijn optredens of trainingen bijgewoond, maar grote kans dat je mij vooral hebt leren kennen via dit blog. De meeste lezers zullen op een feestje niet zo snel zeggen dat Malchat een vriend van ze is. Hoewel je op dit moment mijn virtuele stem in je gedachten hoort, 'voelt' deze communicatie niet hetzelfde als een telefoongesprek met een echte vriend.

Maar hoe weten je hersenen het verschil tussen communicatie met een echte vriend en een blogger op het internet? Of nog een stapje verder, hoe onthoudt het brein dat George W. Bush echt bestaat en Assepoester niet? Neurowetenschappers hebben al ondekt dat informatie over echte personen ergens anders in het brein wordt opgeslagen dan informatie over fantasiefiguren. Op dezelfde manier wordt informatie over dierbaren ergens anders opgeslagen dan informatie over vreemdelingen. Het grote mysterie is: hoe bepaalt het brein waar welke informatie moet worden opgeslagen?

Recent onderzoek wijst erop dat sociale relevantie de belangrijkste factor is die bepaalt of het brein een relatie aanmerkt als echt en intiem. Met andere woorden: hoe meer we weten over iemand, hoe meer voorrang het brein geeft aan het opslaan van zijn of haar informatie.

Dit is een mogelijke verklaring waarom mensen verliefd worden op personages in soapseries of denken dat ze vrienden zijn met de presentator van hun favoriete quiz: door regelmatige blootstelling aan deze fictieve of niet-tastbare personen, gaan de hersenen aannemen dat er een intieme relatie is. Nog eigentijdser: het uitgebreid bestuderen van iemands Hyves-pagina of aandachtig lezen van iemands blog kan ook het neurale proces van sociale relevantie in gang zetten. Mensen voelen zich daardoor heel verbonden, intiem en bevriend met personen die ze nooit in werkelijkheid hebben onmoet.

Bedankt voor het lezen van mijn gedachten - ik hou ook van jou.

Prachtige circusprenten

2009-03-17T08:00:00.005+01:00

Op de website Circusmuseum.nl vind je een prachtige collectie met duizenden afbeeldingen uit het oude circusleven. Het werpt een blik op een vergeten wereld vol exotische dieren, freaks, acrobaten en wilden uit verre landen. En natuurlijk de magiërs, hypnotiseurs, en waarzeggers die de basis hebben gelegd voor de theatervorm die vandaag de dag mentalisme wordt genoemd.

Ik ben zelf gecharmeerd door waarzegster Afra, die volgens de poster midden in de circuspiste gaat staan om ALLE vragen van het publiek te beantwoorden.

Zo'n brutale combinatie van presentatiekunst, mensenkennis en bedrog zie je tegenwoordig nog maar zelden. Een modern publiek laat zich natuurlijk niet door dergelijk sensationeel gebluf om de tuin leiden. Hoewel...

Gezichtsherkenningstest

2009-03-14T15:12:00.004+01:00

Tijdens mijn geheugentrainingen willen cursisten vaak weten hoe ze beter gezichten kunnen onthouden. Dit is relatief eenvoudig te leren, maar het vereist wel een andere manier van kijken naar gezichten. Ik leer cursisten om zich te concentreren op opvallende kenmerken en de verhoudingen hiertussen. Zou bouw je een mentaal 'profiel' dat je kan combineren met de andere mnemotechnieken die ik onderwijs. Een goede manier om deze techniek te oefenen is de Cambridge Gezichtsherkenningstest van Brad Duchaine en Ken Nakayama.

Ik vond onlangs een nederlandstalige versie van de test die je online kan invullen. Klik hier voor de website.

Mijn score was trouwens 97% dus ook bij mij is nog ruimte voor verbetering!

Botox bewijst dat gezichtsspieren emoties aansturen

2009-03-14T12:25:00.008+01:00

Verkooptrainers en life coaches houden ons altijd voor dat we moeten glimlachen, want een glimlach zorgt ervoor dat we positiever gaan denken. Zij stellen dus dat onze gezichtsspieren een directe invloed hebben op ons brein. Dit idee is zo ingeburgerd dat veel mensen niet beseffen dat het slechts een hypothese is, gebasseerd op het werk van Charles Darwin en William James.

Hoewel diverse onderzoeken de geldigheid van de hypothese hebben aangetoond, was er tot nu toe geen antwoord op de vraag hoe dit mechanisme precies werkt. Er zijn twee mogelijkheden: 1) onze stemming wordt beïnvloed door het neurale signaal dat onze gezichtsspieren in beweging zet ('eerst het brein, dan de spieren') of 2) de fysieke beweging van onze gezichtsspieren veroorzaakt een wisseling van stemming ('eerst de spieren, dan het brein').

Het Duitse Max Planck Instituut heeft nu aangetoond dat de tweede optie de juiste is. Ze hebben dit gedaan door tests te doen met vrouwen die cosmetische Botox-behandelingen hebben ondergaan. Een Botox-behandeling is niets minder dan een opzettelijke verlamming van bepaalde gezichtsspieren en dit beperkt natuurlijk de gezichtsuitdrukkingen die je kan tonen. Uit onderzoek met hersenscans bleek dat deze vrouwen niet hun stemming kunnen beïnvloeden door boze gezichten te trekken. Hieruit kunnen we concluderen dat de stemming volgt op de spierbeweging en niet andersom.

Het meisje met het colbert

2009-03-13T22:20:00.015+01:00

De afgelopen maanden trok 'h3idi8' meer dan 200.000 bezoekers met haar filmpje op YouTube. Gebruiker h3idi8 blijkt een aantrekkelijke blondine die op zoek is naar de man van haar dromen, na een kortstondige ontmoeting in een café. Ze heeft alleen zijn colbert aan het rendez-vous overgehouden en roept de YouTube-gemeenschap op haar te helpen deze prins op het witte paard te vinden.

Hier is het filmpje (bekijk het voordat je verder leest):

Misschien vindt u haar oproep aandoenelijk, romantisch, grappig of naïef. Maar vergeet het meisje: wat vond u van het colbert? Dat is namelijk waar het allemaal om draait. Het filmpje is een voorbeeld van virale marketing, bedoeld als advertentie voor de herenkleding van dit bedrijf. Gebruiker h3idi8 is in werkelijkheid fotomodel/actrice Heidy Hardy.

Trouwe lezers hadden misschien al lang gezien dat Heidi het verhaal bij elkaar loog. Laten we het filmpje eens bekijken als casus van leugenherkenning:

Ten eerste is Heidi niet consequent met de toegangssignalen van haar ogen als ze praat over haar herinneringen. Vanaf 00:45 kijkt ze naar rechtsonder als ze probeert te beschrijven waar hij zat, maar vanaf 01:05 kijkt ze naar linksonder als ze praat over het verloop van de ontmoeting. Als ze om 02:17 ruikt aan het jasje komen haar ogen niet in beweging om aan te geven dat ze een herinnering oproept. Ook interessant zijn haar vele body-manipulators zoals het gefrunnik aan haar blonde lokken en het slaan op haar been (02:43); dit wijst op onzekerheid die niet congruent is met haar vlotte babbel en gemak waarmee ze in de camera kijkt. En misschien nog wel het meest sprekend: bij vrijwel iedere glimlach in het filmpje zijn haar ogen wijd open. Oprechte blijdschap is meer dan alleen krullende lippen: bij een waarachtige glimlach vernauwen de ogen zich.

We zien gelukkig een echte glimlach in de laatste seconde. Kennelijk was Heidi opgelucht dat de opname geslaagd was...

Ruik de leugens!

2009-03-13T09:00:00.004+01:00

Het Amerikaanse departement voor binnenlandse veiligheid (D.H.S.) heeft aangekondigd serieus te willen investeren in de mogelijkheid om leugens te herkennen op basis van lichaamsgeur.

Tja, wat zal ik hier over zeggen? Er is tot nu toe nog geen enkel fundamenteel onderzoek dat aanleiding geeft tot de hypothese dat leugenaars anders ruiken dan mensen die de waarheid spreken. Het is een mooi voorbeeld van out-of-the-box denken, maar ik heb meer vertrouwen in leugenherkenning op basis van lichaamstaal, m.n. omdat de effectiviteit hiervan al meer dan 30 jaar uitgebreid is getest.

Het idee komt voort uit de wens van de D.H.S. om betrouwbare biometrische gegevens van alle Amerikaanse burgers te verzamelen. Geursporen zijn dan een mogelijke aanvulling op vingerafdrukken en gezichtsfoto's. Dergelijke ideeën hebben een nare voorgeschiedenis: in de voormalige D.D.R. hield de gevreesde geheime dienst Stasi een 'geur-register' bij van alle dissidenten. Tijdens de G8 top in 2007 was de Duitse politie geïnspireerd door de Stasi en verzamelde geursporen van activisiten, wat de sfeer er niet beter op maakte.

Helaas blijven bedrijven en overheden zoeken naar de 'heilige graal' van leugenherkenning: een apparaat dat feilloos leugens van waarheid scheidt. Polygrafen, stemstress-analyse, oogbeweging-meters, functionele MRI scans... je kunt het zo gek niet bedenken of ondernemende bedrijven hebben geprobeerd om de techniek te slijten als een onfeilbare leugendetector. Zonder enig betrouwbaar en consequent resultaat. Het is misschien geen populair idee maar leugenherkenning is een vak en een kunst waarvoor veel training, ervaring en kennis is vereist.

Ik heb tot nu toe nog geen enkel apparaat gezien dat beter werkt dan simpele aandacht en observatie.

Een wolk van woorden

2009-03-11T12:48:00.004+01:00

Op de site Wordle.net kunt u een ' woordenwolk' genereren op basis van een willekeurige tekst, website of blog. De wolk geeft de meest gebruikte woorden groot weer terwijl de minst gebruikte woorden klein worden getoond. Hierboven ziet u een woordenwolk van mijn website. Ik ben duidelijk nogal gesteld op mijn eigen naam!

Worlde is voornamelijk bedoeld als speeltje, maar het heeft ook een praktische toepassing. In het veld van de leugenherkenning bestaat een stroming die zich bezig houdt met zinsanalyse ('statement analysis' ). Het uitgangspunt is dat we op basis van iemands woordkeus en spraakpatronen kunnen zien of hij de waarheid spreekt of liegt. De bekendste methode is SCAN van de Israelische onderzoeker Avinoam Sapir.

U kunt transcripties van gesprekken met vermeende leugenaars in Wordle invoeren en kijken welke woorden het meest gebruikt zijn. Veel ontkennende woorden ('niet', 'nee', 'geen') kunnen wijzen op misleiding, net zoals veelvuldig gebruik van persoons- en plaatsnamen. Onthou wel dat zinsanalyse als wetenschappelijke methode van leugenherkenning omstreden is.

Asociale baasjes en hun agressieve hondjes

2009-03-10T08:30:00.003+01:00

Dit zal geen verrassing zijn voor mensen die regelmatig in het park lopen, maar een Amerikaanse studie heeft een correlatie gelegd tussen hondenrassen en de criminele/asociale inborst van hun baasjes.

De eigenaren van 'risicohonden' (bijv. pitbulls, mollosser honden en rottweilers) zijn vergeleken met eigenaren van gezelschapsdieren (bijv. beagles, poedels en collies) en een controlegroep van mensen zonder huisdieren.

Ze blijken vaker in aanraking met justitie te komen. Bovendien tonen ze in persoonlijkheidstests meer aanleg voor asociale stoornissen. Deze conclusie lijkt misschien een open deur, maar dit is de eerste keer dat deze volkswijsheid met gedegen onderzoek is onderbouwd.

De publicatie van de uitslag staat deze week in The Journal of Forensic Sciences, een journaal dat voornamelijk is gericht op politie-onderzoekers. De resultaten kunnen bijv. nuttig zijn bij het opstellen van daderprofielen.

Martin Lindstrom over onbewust koopgedrag

2009-03-08T11:11:00.001+01:00

Een maand geleden besprak ik het boek 'Koop Mij (Buyology)' van de Deense marketingoeroe Martin Lindstrom. Ik vond een interview met de auteur op de Amerikaanse zender MSNBC. Het interview gaat niet heel diep, maar Lindstrom toont een paar praktische voorbeelden hoe zijn neurologisch onderzoek het werk van marketeers en etalateurs heeft beïnvloed.

Visit msnbc.com for Breaking News, World News, and News about the Economy

Reactie op waargenomen emoties is kwestie van milliseconden

2009-03-06T09:12:00.009+01:00

Emoties zijn relatief makkelijk van onze gezichten af te lezen. Het is de snelste manier om met anderen te communiceren, sneller dan gebaren of klanken. Onze hersenen geven grote prioriteit aan het herkennen van andermans emoties. Maar hoe snel dit proces precies in zijn werk gaat, is pas onlangs duidelijk geworden.

Twee onderzoekers aan de Universiteit van Tilburg, Diederik Stapel en Kristine Ruys, hebben hiervoor een test bedacht. Proefpersonen kregen kortstondig foto's te zien met een negatieve gezichtsuitdrukking (bijvoorbeeld een boos gezicht.) De foto's waren niet meer dan flitsen van 120 en 40 milliseconden. Daarna werd de stemming van de proefpersonen gepeild met een enquête en een associatietest.

De uitkomst? Bij vertoningen van 120 milliseconden (net genoeg tijd om te zien wat voor gezicht op de foto staat) was er geen noemenswaardig invloed was op de stemming van de proefpersonen. Maar bij vertoningen van 40 milliseconden (waarin de foto nauwelijks registreert op het netvlies) was er een wél invloed op de proefpersonen: de onbewust waargenomen negatieve emoties drukten op hun stemming.

Een conclusie van het onderzoek is dat onze hersenen zo gespitst zijn op andermans emoties dat we deze oppikken zelfs voordat we ons hiervan bewust zijn. Dit verklaart misschien een fenomeen dat we in de wereld van de leugenherkenning tegenkomen: de natuurtalenten.

Natuurtalenten zijn mensen die, zonder enige training in cognitieve wetenschap of non-verbale signalen, zeer goed scoren in het herkennen van misleiding. Natuurtalenten in leugenherkenning zijn heel zeldzaam, hun aantal wordt geschat op minder dan 1% van de bevolking (en mensen die van zichzelf denken dat ze heel goed zijn in het herkennen van leugens, scoren zelfs vaak onder het gemiddelde!)

Een mogelijke hypothese is dat natuurtalenten beter 'luisteren' naar de onbewuste signalen van hun hersenen wanneer deze kortstondige negatieve emoties bij anderen bespeuren, zelfs als deze maar een fractie van een seconde zichtbaar zijn.

Wereld Wiskundedag

2009-03-04T08:30:00.005+01:00

Ik geef het meteen toe: ik ben geen 'beta'. Van nummers en rekensommen gaat mijn hart niet zingen. Mensen en menselijk gedrag wekken mijn belangstelling. Toch betreur ik dat ik pas op latere leeftijd de mnemotechniek heb ontdekt. Ik denk dat ik, met de vaardigheden die ik nu heb, als scholier meer plezier had kunnen hebben in het vak wiskunde. En dat is jammer, want eigenlijk is wiskunde de ultieme reis door de verbeelding: je wordt uitgedaagd om dingen voor te stellen die geen enkele relatie met de tastbare wereld hebben.

Ik heb fascinerende snelrekenaars ontmoet en een aantal leuke cijferkunstjes geleerd. Maar wat me vooral opviel, is met hoeveel plezier en verbeelding echte rekenwonders numerieke problemen te lijf gaan. Dat gevoel is precies het gevoel wat ik ben kwijt geraakt in mijn middelbare schooltijd.

Ik moedig daarom alle en middelbare scholieren en hun leerkrachten aan om mee te doen aan de Wereld Wiskundedag die vandaag begint om 12.00 nederlandse tijd. Via internet kunnen leerlingen in 'real time' rekensommen oplossen. Ze staan onder druk want het antwoord moet binnen 60 seconden worden gegeven en 20.000 scholen in de hele wereld doen mee.

Als verlate fan van de wiskunde (en wiskundemeisjes) zeg ik: moge de beste winnen.

Het verboden fruit effect bij games

2009-03-03T12:12:00.000+01:00

Communicatiewetenschapper Elly Konijn van de VU Amsterdam publiceert samen met een Amerikaanse collega deze week een artikel over het effect van waarschuwingstickers en leeftijdskeuringen op de verpakking van computerspelletjes.

Surprise, surprise, dit blijkt een aantrekkende werking te hebben op de jongeren die juist tegen de inhoud beschermd zouden moeten worden. Ik herken dit als het 'verboden fruit effect' wat al eerder is vastgesteld o.a. bij rokers die met gezondheidswaarschuwingen geconfronteerd worden en werknemers die niet mogen internetten van de baas.

Hoe meer nadruk er wordt gelegd op iets wat niet mag, hoe groter het verlangen. Het is een van de krachtigste manieren om menselijk gedrag te beïnvloeden.

En nou weer aan het werk! ;)

Houdt geheugentraining de hersenen fit?

2009-03-01T22:42:00.000+01:00

Op 14 maart om 14.00 houdt psychologe Susan van Hooren een lezing op de Volksuniversiteit Amstelland over de oorzaken van vergeetachtigheid en hoe dit voorkomen kan worden.

Als enthousiast beoefenaar van mnemotechniek en geheugentrainer verheug ik me op haar inzichten. Misschien ontmoet ik u daar!

Kindergezichten in 'De Zone'

2009-02-28T19:56:00.000+01:00

Fotojournalist Robbie Cooper is bezig met een interessant project: hij maakt hoge definitie foto's van kinderen die computerspelletjes spelen. In close-up zien we hun gezicht als ze in 'De Zone' raken, het moment dat ze zich psychologisch helemaal in het spel hebben ingeleefd. Hier wat voorbeelden:Het is de bedoeling dat Cooper de foto's gaat analyseren met behulp van dr. Paul Ekman's Facial Action Coding System, een methode om actieve gezichtsspieren te benoemen en een goede indicatie van emotionele staten. Ik ben benieuwd wat de foto's onthullen over onze beleving van 'virtual reality'.

Nieuw boek van Derren Brown

2009-02-27T18:55:00.000+01:00

Omdat hij vandaag jarig is, hier wat promotie voor mijn beroemde vakgenoot Derren Brown uit Groot-Brittannië...

Hij brengt in november een nieuw boek uit getiteld 'Memoirs of a Mentalist'. Op de engelse site van Amazon.com kunt u de titel vast reserveren.

Naar verluidt is het een boek leuk voor zowel mentalisten als niet-ingewijden. Het is nog onduidelijk of de publicatie samenhangt met een nieuwe televisiespecial die Derren voorbereidt met de mysterieuze titel 'The Event'.

De leugens van een honkballer

2009-02-25T15:56:00.000+01:00

De honkballer Alex Rodriguez, een ster van de New York Yankees, is deze maand o ntmaskerd als een langdurig gebruiker van doping. In 2007 gaf hij een televisieinterview waarin hij het gebruik van doping stellig ontkende. Kunt u in het volgende interviewfragment de lichaamstaal van een leugenaar herkennen?

Bekijk het filmpje goed voordat u verder leest...

Het eerste wat opvalt is de linkerschouder van Rodriquez: deze trekt omhoog op punt 00:30, 01:02 en 01:30. Dit is wat leugenexperts 'lekkage' noemen, een waarneembare schaduw van een ingehouden gevoel of gebaar, in dit geval het ongeïnteresseerd ophalen van de schouders. Schoulderophalen komt bij mannen vaak voor als een verdedigingsmechanisme ('Wat je zegt, boeit me niet'.) Het feit dat Rodriquez onbewust een verdedigende houding aanneemt is op zichzelf geen teken van misleiding, maar het is wel in tegenspraak met zijn ondubbelzinnige verbale ontkenning.

Veel interessanter is zijn tic met de linkermondhoek: deze trekt doorlopend strak en scheef. Als we aannemen dat hier geen zenuwafwijking aan ten grondslag ligt, dan kan dergelijke spanning rondom de mondhoeken een uiting zijn van arrogantie ('Ik ben jou eigenlijk geen verantwoording schuldig'.) Omdat leugenaars dergelijke gevoelens willen onderdrukken, krijg je vaak een unilaterale uitdrukking waarbij slechts de helft van het gezicht meedoet. Hier blijft de rechter mondhoek kalm maar is de linkerkant niet te bedwingen. Gecombineerd met het schouderophalen lijkt meneer Rodriquez zich defensief te voelen, zelfs tegenover een minzame en charmante journaliste. Maakt hij zich zorgen over het gespreksonderwerp?

Op 00:20 (bij zijn tweede ontkenning van dopinggebruik) zien we een interessante vluchtige reactie waarbij zijn hele mond horizontaal trekt en de lippen enigszins naar binnen worden gezogen. Een dergelijke reactie is een 'micro-expressie', een zeer korte gezichtsuitdrukking van iemands emoties. De gespannen horizontale mond is een uitdrukking van angst. Op 00:58 herhaalt hij deze angstige mico-expressie als hij zegt teleurgesteld te zijn in de uitkomsten van het dopingonderzoek.

Leugenaars voelen vaak een kortstondige bezorgdheid als ze een cruciale vraag beantwoorden ('Geloven ze me wel?'). Het feit dat Rodriquez tot twee keer toe een angstige gezichtsuitdrukking aanneemt tijdens de belangrijkste vragen van het interview, gecombineerd met de defensieve houding die we eerder opmerkten, maakt dit een schitterende casus voor leugenherkenning op basis van lichaamstaal.

Maakt Google ons slimmer of dommer?

2009-02-24T21:50:00.000+01:00

Twee publicaties in Amerikaanse tijdschriften hebben een discussie losgemaakt over de invloed van Google op onze intelligentie. Er groeit een hele generatie op die gewend is om ieder stukje informatie binnen luttele seconden op het internet te vinden.

Carl Zimmer van Discover Magazine zegt dat Google ons slimmer maakt. Hij reageert hiermee op een artikel van Nicolas Carr in The Atlantic die stelt dat Google ons juist dommer maakt (of zoals hij het omschrijft 'stoopid'.)

Als fervent internetgebruiker heb ik ervaren dat Google met name een gevaar is voor mijn 'mentale rust'. Wanneer ik sta voor een creatieve uitdaging, bijvoorbeeld het ontwikkelen van een nieuwe demonstratie of training, dan is Google een fantastische inspiratie en startpunt. Het probleem is dat het internet constant weer nieuwe ideeën aandraagt waardoor mijn brein geen tijd krijgt om de informatie te laten bezinken. Juist dit proces van bezinken is essentieel voor de creativiteit. Ik weet dus dat ik af en toe de laptop moet sluiten om een paar kilometer hard te lopen... dan komt pas de echte inspiratie!

De wetenschap achter goochelen

2009-02-23T15:52:00.000+01:00

Cognitieve wetenschappers hebben grote belangstelling voor misleiding en leugens. Toch wordt er weinig onderzoek gedaan naar de meest geaccepteerde vorm van misleiding: de goochelkunst.

Een handjevol onderzoekers brengt daar nu verandering in: Gustav Kuhn, Alym Amlani en Ronald Rensink publiceerden 'Towards a science of magic'.

Nog veel interessanter is de samenwerking tussen wetenschappers en goochelaars in het artikel van Stephen Macknik, Mac King, James Randi, Apollo Robbins, Teller, John Thompson & Susana Martinez-Conde: 'Science and society: Attention and awareness in stage magic: turning tricks into research'.

Deze laatstgenoemde tekst betoogt dat, net zoals visuele onderzoekers gebruik maken van gezichtsbedrog, cognitieve wetenschappers de afleidingstechnieken van de goochelaar kunnen aanwenden om aandacht en bewustzijn te bestuderen.

Ik en mijn vakgenoten maken dankbaar gebruik van wetenschappelijke inzichten om ons publiek te verbazen. Zou het niet mooi zijn als de wetenschap op haar beurt iets leert van onze aanpak?

Malchat op de Tabula Mentis V

2009-02-22T16:00:00.000+01:00

Op uitgenodiging van het Britse genootschap van mystery entertainers PSYCRETS, ben ik zaterdag 25 april in Londen.

Ik zal tijdens het besloten evenement Tabula Mentis deelnemen aan een ronde-tafeldiscussie over mentalistische technieken.

Uw 'spirituele nummer'

2009-02-22T15:53:00.000+01:00

Volgens deze site is mijn 'spirituele nummer' 5.

De beschrijving van mijn persoonlijkheid is griezelig acuraat:

"Je zorgt voor avontuur en verandering in het leven van anderen. (...) Je leidt een vrijbuitersbestaan waardoor je jezelf kan profileren als innovator en probleemoplosser. Als je niet oppast, kan je onbetrouwbaar en wispelturig worden."

Veel plezier met het uitzoeken van uw eigen spirituele nummer... maar voordat u te enthousiast wordt over dergelijke persoonlijkheidstestjes, lees ook over het Forer-effect!

Koopologie

2009-02-20T13:07:00.000+01:00

Ik heb onlangs het nieuwste boek van marketing guru Martin Lindstrom uitgelezen: Buyology (in het nederlands vertaald als Koop mij) Volgens Lindstrom is neuromarketing de nieuwste trend in de reclamewereld. Door middel van hersenscans kunnen wetenschappers exact bepalen welke advertenties, verpakkingen en logo's de pleziercentra van ons brein prikkelen.

Ik heb zelf gemengde gevoelens over de wisselwerking tussen neurowetenschappen en marketing. Eerst hebben reclamemakers alle vormen van menselijke communicatie volgestopt met advertenties... en nu we daar oostindisch doof van zijn geworden, gaan ze proberen op nog geraffineerdere wijze hun boodschap in onze hersenen te krijgen.

Het leukste aan het boek is Lindstrom zelf: de auteur is een uiterst fascinerende man die schatrijk is geworden door grote bedrijven onorthodoxe adviezen te geven op het gebied van reclame. Zijn ideeën zijn controversieel en out-of-the-box maar zeer invloedrijk. Alleen daarom is het boek Buyology de moeite van het lezen waard.

(Ik kocht het boek als een impulsaankoop op het vliegveld. Ik vraag me af in hoeverre de gele kaft met de zwarte illustratie en elegante letters mij onbewust hebben beïnvloed. Hmm...)

Droomt u in zwart-wit of kleur?

2009-02-19T14:07:00.000+01:00

U heeft vast wel eens met uw vrienden gediscussieerd over de kleur van dromen. Sommige mensen zweren dat ze dromen in zwart-wit of sepiatinten terwijl anderen alleen maar kleurenfilms beschrijven. In 1951 ontdekte de Amerikaanse onderzoeker Calvin S. Hall dat verreweg de meeste mensen in zwart-wit dromen. Anno 2009 trekken soortgelijke onderzoeken een hele andere conclusie: nu zeggen de meeste mensen in kleur te dromen.

Zijn we door de invloed van kleurenfilms en kleurentelevisie anders gaan dromen? Of zijn de dromen nog hetzelfde maar zijn we dromen anders gaan herinneren en beschrijven?

Wetenschapsfilosoof Eric Schwitzgebel heeft zich hier in verdiept en een interessant artikel (PDF, engelstalig) geschreven.

Interview met bedenker van "The Mentalist"

2009-02-15T19:40:00.000+01:00

Dankzij de wonderen van het internet heb ik diverse afleveringen van 'The Mentalist' op mijn laptop kunnen bekijken. De serie heeft me aangenaam verrast wat betreft de weergave van mentalisme. De getoonde technieken van de held Patrick Jane zijn realistisch en de resultaten plausibel.

Ik heb daarom dit engelstalige interview met Bruno Heller, de bedenker van de serie, met belangstelling gelezen.

Zoals Bruno het zelf zegt: "The fascinating thing about [mentalists], when you talk to the really good ones, they do have amazing skills."

Helemaal mee eens!

Theatertour Mindblowing

2009-02-12T16:09:00.000+01:00

Rob Mollien en Emiel Lensen zijn twee sympathieke en zeer getalenteerde entertainers die sinds hun deelname aan het eerste seizoen van De Nieuwe Uri Geller bekend staan als mentalisten. Op dit moment touren zij samen met Uri door Nederland met de voorstelling 'Mindblowing'.

De speeldata zijn:
14-2-'09: Schouwburg Het Park, Hoorn
16-2-'09: Koninklijk Theater Carré, Amsterdam
25-2-'09: Chassé Theater, Breda
8-3-'09: Nieuwe Luxor, Rotterdam

Rob en Emiel: ga zo door!

2009-01-28T21:32:00.000+01:00

Mijn vriend en collega Marc Paul is 9 februari te gast bij de Magische Kring Midden-Nederland. Marc is in Groot-Brittanië een succesvolle bedrijfsmentalist en hij heeft onlangs een theatertour afgerond met de voorstelling Mind to Mind.

Tijdens zijn verblijf geeft hij aan de nederlandse goochelgemeenschap een lezing in hotel De Biltsche Hoek waar ik mij zeer op verheug.